मराठी भाषेत ‘च, ज, झ’ व्यंजनांचे तालव्य आणि दन्तमूलीय असे दोन वेगळे उच्चार आहेत, परंतु लिपीत त्यांतील भेद दाखवला जात नाही. हे उच्चार स्वतंत्र स्वनिम (Phonemes) नसून एकाच स्वनिमाचे ॲलोफोन्स असल्याचे दिसते, कारण अगदी मोजके अपवाद वगळता त्यांच्यामुळे अर्थ बदलत नाही. त्यांचा उच्चार वेगवेगळ्या स्वरांच्या सान्निध्यानुसार बदलतो, असे निरीक्षण आहे. या निरीक्षणांवरून काही सामान्य नियम दाखवता येतात. उदा. १.तालव्य स्वरांसह तालव्य उच्चार आणि इतर स्वरांसह दन्तमूलीय उच्चार होतात, परंतु ए हा प्रत्यय असल्यास उच्चार बदलतो. (उदा. ‘माझे’ मध्ये दन्तमूलीय) २. संस्कृत तत्सम शब्दांत सामान्यतः तालव्य उच्चार होतो, परंतु अपवादही आहेत (उदा. आर्जव). मराठी शिकवताना उच्चारभेद शिकवणे कठीण आहे, विशेषतः गुजराती भाषकांना दन्तमूलीय उच्चार अवघड वाटतात. लिपीत स्वतंत्र चिह्ने देण्याची शिफारस आहे, परंतु स्वनिमांचे स्वरूप पाहता याबाबत विचार आवश्यक आहे. या विषयावर भाषाभ्यासकांच्या गटांवर चर्चा झाली असून, काही नियम आणि प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. त्याबाबतचा ऊहापोह प्रा. अरविंद भांडारी यांनी ‘मराठी च, ज, झ ह्यांचे उच्चारण भेद’ या लेखात केला आहे.
पूर्ण मजकूर वाचण्यासाठी वार्षिक वर्गणीदार व्हा
ही सामग्री फक्त वार्षिक वर्गणीदार सदस्यांसाठी उपलब्ध आहे.
आधीच सदस्य आहात? येथे लॉगिन करा